Harala eina Ngahor

Achālakha Phungcham ngaleili Yāngyāwo Ngahor kaho yārsho akha okthuisai.  A nganuilaga ava avāna lumtir eina nganaosai.  Lumnāhaida mailamlāk eina okthuisai.  Mailamhaoda phākazā phākashak ātamlila han katheo masāmi akha avali sheikhautchinga.  Kala tantak vārānlila āva eina āvāvali mailampamhaida tantaklila shurra chichinghaowa.  Marak marakliya awui ningai kasā chi makhāngkharar eina ashi ava eina avāvali tantak ngasovāchinga.  Ana hithāda maikhalam otsak kasā chi anaolamshonga kankhanā samphangkhavai yar ngasāsāhaowa.

Chithārān atamli Pheirei ngalānao khamasova akha okthuisai.  A hi Ngahorli kataokha khararmeiya.  Ana khachongmei haida marak marakli Ngahorna ava eina avāvali tantak shuruki kaji atamli suikhuilaga āni thongthāng sānganaopamlaga shimli pampam jiya.  Ani khani rarngarokkahai eina mikumo mayar ngalāwui leikashi ningai chi zangarokhaowa.

Chithārān longshim chi Haralashi shimli rungda mayar ngalā lumlaophup eina chili Harala eina Ngahorli akhavaiva kala akhavā thāda khuida ringphālāk eina leisai.  Shakkazā otsak chi masārangda yāruili phonglāk eina rakasa machitheiranga kachinada, ani khaniva preigaharwui achamthāda pamhaira kasāna.  Ringphālāk eina pānkasā, akhana akhawui otram ngathamingaireoreo eina leikasā chi kashuirak eina aniwui okthot chi malaingasakhaowa.

Thang zimikshokha Ngahor Longthanshong shimthing sākida āvāva āni vāya.  Chithang ngathor chi Harala ngasopam ngaihaida, thing kasā mavāluda kahāng eina Ngahor nungaharreklaga Haralali mathāda mangahānkhuila vāhao.  Harala awui (Ngahorwui) nungkhangahar chi theilaga shirei shaksāsangmiga kajila maphaningthuda chithang chi sākhangathei kala ning makatun samphanghaorano kachithāda shokhaowa.

Ngahor avāva āni Longthān shangshung khaleoda thing ngavamla makachao ākha tasanglaga pākra sākhuikhavai sāphokua.  Yāngla leihao kala hāsinla themhao, hunnakha chili āwui hāvai hi suikakhui eina ngaraichāhaoa.  Lunggui tungli katanlaga āna vaikatā chi avāvala matakkhak hai.  Kalākashi chithang chi, āni vānaonili Thuivāna rai rarimhairasai.  Rairim sāhaira kasā athum chila Ngahorwui ngahāsin chi theilaga matakkhak eina pamlaga rayangpamshonna.  Awui mayar khamathā kala hāsin kathem chi theilaga rairim kasā mibingwui ngachaili kaikhana rai mathatla hanung haosa ji, Kha kaikhana chiya masāpaimara chihao.  Chieina kaikhana zangshausa kachi eina khangatei kaikhana āwur vaikatā chi khayang nganaofasada hāngngarokhaoda kasāngkha vānaoni chili yangpama.  Kazing yinguwa.  Rai makathat masāpaimara chihaoda rai zangshauwa.  Vānaoni chi ot kasāli ningsanglāk eina kala ngachānlāk eina leisāhaoda kashuirak eina kharā raisha chi matheithuda Ngahor yangkashibingwui kazei pharkharā chi mangarakkhuiphā thuda apam chili pisanghaowa.  Ngahor pisang khaleoda/yuisang khaleoda raimibing chi āwui ākui rangkhuikhavai raikhotlaa sāda kaho kachuplaga rarasai.  Kha Ngahorshāvāla malungkapinga mi akha kala raili kathema mi akha sāsai.  Chieina āna Ngahor yuisang khaleoda ali phunglaga yamkhavai sai kala āwui kazei chāngveila mahertāhaila yangkashi mibingli machitlaga Ngahorwui akui marangngasak phalungmarada awui sakashap pangshap chitheihao.  Kateoteo phunglaga yām mamānlaga Longthan kaphungton chi shokshunghao kala chili āna yāng eina Phungcham khawui mibingli, ‘Ngahorli raina khuihaira’ da shokvaoa.  Chi kathei eina yangkashi mibing chi Phungcham katonga shangakha athum kalāshihaora jihaoda yāmhaowa.

Pao chi shākhaleoda Phungcham yāron kapinga kazei chāngvei phunglaga Ngahorli kankhuikhavai apam chili ngasamvāsera.  Kala Harala ngathorshong chi Ngahorli mathāda mangahānkhui kazakla thuikahaiwui ningngaikhamā zang kala chiwuitungli Ngahor thihaira kaji pao chi shālui kachi eina ningrei mangaihaida ning maphākhuila pamhao.  Khaleilaga yarnao longshimli kapi katongana rālaga Ngahorli shangngarokkhavai hāngkhami eina Haralā ashi shon kahaka chili shingkhan vaitei chi thaiphunglaga katotsi āngarokkhavai zatuwa.  Haralā Ngahorli samphang khaleoda āna thaikaphung khor chi shireikhavai sāya kha Ngahor khamāla marhairasāhao kala chithang ngathorshong chi ani maringphānāla pākkahai chi zang; Haralāna khor shireiki kaji chi mamayāthu kala chiwui thili kashikha shānglaga Ngahor thihaowa.

Haralāwui malung takātung kala ningyāng makhaung chi khikha machānsampaimana.  Mahoshap eina leisāhao kala khalāk yāronla sāhao; mirinla nganantāp eina leisāhao kajiwuivang kathi kachifa otsak chi haklāk eina kala mahon ngapao sālaga chifakhavai khangarān sāhaowa.  Hithāda khangarān sālakha Haralā Ngahorwui pāngva akha makeisa khuilaga chonshinao akhali mathālāk eina romkatitlaga āwui sangkhongli phārihaowa.  Chithang shimkhurwui chapkhangachā, yarnaowui chapkhangachā kala mataimeikapta Haralāwui sikafa chāra chi kathei chi malungkharing khi hāngpaira, mathei, mashākhangaia paona.

Khayā kalākkahai otsak sāmilaga Ngahorli chifakahaina.  Ara Avāva chi chifakahaiwuithili āwui (Ngahorwui) āthut hāngsangmi phalungra chihaoda kapā yangchingda pamli.  Ana kapā yangchinglala kapā shichinghaoda āna Ameowali phaphayālaga kala suihailaga kapā chi mangasāmla yangchinga.  Thālala kapā chi shichinghao.  Avāva chi wuk khananglākhao kaje anaowui āthut mahāngsangmirarki kajilā kachiwuivang ning maringphāla pamda khaleina. Chithāda phaningda leilakha thang ngayākha chi āli mangshong ānao mayarana hithāda hānga kaje avāvawui kapā chi kalikha maphāphalungmara kaje āwui pāngva chi Haralāna ngathumhaida leili jihaowa.  Mangshong ānao mayarana ungkahāng tui chi Ngahorshi Avāvana Haralāli kahāng eina Haralāla, kapiklaga kalikha Ngahorwui pāngva chi maphārihailākmana jihao. Chiwui thili Ngahorshāvā kapā yanglui, yangluilala maphāchingpapam. Chikathā eina Ngahorshāvā Haralāli suisuilaga naoda Ngahorwui pāngva chi samphang kahai eina luivā kahak ākha sāthatlaga mi kathi chikafā otsak tākam eina sālaga Ngahorwui chikhur chili sangmihaowa.  Chiwui thili āna kapā khayang eina āra kapā chi phāhao.  Chikathā eina Ngahorshi avāva Thivāshong āwui shangnao vānaobingli Ngahorwui āthut hāngmikhavai ngathirai sākhavai vāhaowa. Kapāla phāuda āra saki kachi ot chi sānap-nap kala phāchamchamhaowa.  Kalā khamahai chi Thivā yāronnao āmang kazei singlaga lui vākida zatsāda Ngahorshāvāna lungkarsanglaga āwui ākui rangkhuilaga Phungcham unghaowa. Kala shim khaung eina Ngahorwui āthut phāsangmihairada Phungcham yāruili pao ungchishātlaga khangachā ngashanwui acham āram chi sāmida shimkhur mi katonga chili ning khalemhaowa.

 

 

Written by,

P.R. Yangkahao

From A Journal, The Legacy

Comments

Leave a Reply