KAPORAM (TANGKHUL HUNDUNG)

KhararchānMiwun Mirāt

Haokaphok

Khare kachāng awo-ayina ithumwui pharā khamaron kala haokaphok apam hi record mathāda maleithuda, khararnaobingna khararchān kasā chi shākakhui kala nganākakhui chiwui athishurda history hi kakapina.  Kaporamli khalei Kashungnao hi Shimray Shimrah ngavai.  Khararana Shimrayna kala paishona Shimrahna.

Khare kachāng Kashungnao hi Shirui Kashungli pamsai.  Atam chithārān, Hunphunpāshili Zingkhai Muirangshi chinaonina ngathumda rai sāsā kachiwui vang mapampaithuda ishi Kashungwoli ngachonmi khavai kāhoi.  Zingkhai Muirang chi mikumowui khangachā phei mathāla onda phona ji.  Chiwuivang a vāhaiakha khaungwui pheichon thāda thei.  Raikapinga miakhana.

Hunphunwoshina kapo athishurda Kashungwona thānda Zingkhai Muirangli sāthathaowa.  Kala ngashitkahai athishurda luila, ramla, shimpamla Hunphunpāshili ngayarkhamiwuivang Hunphun ngaleili ungsomhaowa.

NGATEIKATHUIBING

Atam chithārān Kashungpāshi mi kachungkha okthuisāhaoda, Hunphun ngaleili shimpamla luipamla mangarin mara jihaoda ngayarda apam khangatei phāthuihaowa.  Kaikhana Leitingli tātinga. Apam chili leilakha ishi awokharar thihaowa.  Awokhararwui naomayar akha leisai.  Nao chi kharar eina Avavali ngasoda Hundungli Kodali shai akhuikhavai vai.  Chithārān Rimaishi shimkhurwui Kongheipashina, ram khangateili apamusa da athum ngasothuihaowa.

KONGHEILI NGASODA KAPPONG (TANGKHUL HUNDUNG)LI AKAPĀN

Ngashitkahai athishurda Kashungpāshi Awungawui PARE akha sāda vai.  Goda eina zatkaphok thārān khamataiya ot akha khuiphunga.  Ot chiya, Awunga māngna zangkapai apam akhawui ngalei lungli ngathumkahaiya NGALEI KAHUNGA (Heiun kala athei-arai mayāsangkhavai phaphayāmi khavai) ngaleinada kaikhana shitsanga.  Khangatei kaikhana MIKUIRA-na da hānga.  Ot chi harsopli sanglaga Kashungpana phunglaga Kapong ram (Tangkhul Hundung) asomhaowa.

NGALEI KAHUNGA PHUNG KHANGASAKWUI MARAM

Rimaishili pamkasā Kongheina ngalei kahunga chi phung akha mi khangateina ngapaithui haipai shinada Kashungpali phungkhangasakna.  Kaje, Shiruiwui eina katā Kashung Shimraypāna phungakha khipānakha mangapaileng mara kachina.

Kapongli kasom thārān Kashungpana PARE sai.  Hangnga sashaili Awungana akui shai, kala Pare-na, Kashungwona, aphei shai.  Saa khani shaithanga, akui akharipa.  Zam manglala Awungawui thili Pare zanga.  Phākazā atamli pāng mazikakha Awungali Pare Kashungwona tara heirormi, kala Kashungwoli Awungana tara heirormi.  Hangnga phāzātli makathar mibingna tara marorpaimana kachi hi saklāk eina zatnā sai.

KAPONGRAMWUI EINA THUIKAHAI

Kapong ngaleili pamda Awungashi naongalāvali Kashungwona khui.  Kala mayarnao akha pharai.  Thangkha khawui khangachā shar kasā thārān, zamkhor khayaopā china Awungali milaga, matheithangmeimada mi khangateili mivāhaowa.  Chi theilaga Awungana, ‘Imāk Harsop kaphungali mirilo’ da hānga.  Harsop kaphungali miriluda hāngkhani kasha eina Kashungpā malungvāthaowa.  Malungvātvāt eina ngaveithing sutkhuilaga amāka Awunga chili pharthathaowa.  Pharthathailaga Chadong ngaleili yāmvāhaowa.  Kha awui naova amāka shina nganaokhuida arui Kapongli khalei Kashung Shimray hi awui atheina.

KHA KHANGATEIWUI EINA KHARĀ

 Amāka Awungali sāthathailaga Chadongshong yāmkhavāthārān, veikhur ngalemli sivā kahakva akha thingthei phāshaisāda awui malā eina kāpthatkhui.  Sivā kāpthathailaga amāng khalungli shoka; kala, ‘Ili naramli pam ngasamakha sivā hi shaingarumsa’ da kahāng eina mayāmi haoda Chadongli somhaowa.  Aruila Chadongli khalei Kashung Shimray hi Kapongramwui eina khavāpāwui naotuna.

KAPONG NGALEILI KASHUNG SHIMRAYWUI MAWUN

Sashai: Awungana akui kashai thāda Kashungwona aphei shai.

Shangwui maram:-

(a)  Chilhangpashina Kashung shangli ngashiksai; kala ashiwui sāshaili aphei chikata.

(b)  Kashung Longzapashila Kashung Shimraypāshili ngashiksai; ashili sāphei mi.

Phakaphayā

Awungana sharvawui otla singa. Awungana thānda khawui Hangvabing kala Sharvana phakaphayā kasā atamli, pāngmazik tara rorkhami hi kathara shang maningla Awungali khipānakha marorpaimana.  Chieina Kashung Shimraywui khararana zaikorali tara rormi.  Chiwui thili Kashungwoli Awungana rormilaga phāzai.

RAMWUI MARAM:- Itham ein Kapongwui ngachaili ram akha lei.  Chili TANGTI LOUSHI hoi.  Hi Awungana Kashung Shimrayli Loshan tamkhuilaga nashiwui sāluda mikahai lamna.  Kha Loushan mamimarada khalanhaowa.

KONGWUI MARAM:- Kapongram (Tangkhul Hundung) li KROK KONG kaho akha lei.  Hiwui kongli sārum lei.  Chiwui ngalemli khalen sanglaga sā khuiakha aphei mi.  Krok kong kachi hi Awo Krokvangwui kongda awui ming kakhuina.  Mangtaipa Lophri Kong hila awo Mangtaipawui luipheili khaleiwuivang Mangtaipa Lophri kong kahona.  Aruila Kotaipa Lophri kong hodalei.

NGALĀ KHANGAKHOT

Kashung Shimraypashina ngalā kakhui thārān awungawui khamayā kala kathara shang maningla khangatei ngalā makhuipaimana.  Kachiwuivang khala kaje, Awunga kala sharvabing phāzā khangarumli Kashungwona tara maror akha maphāzāpai thuda makathar ngalā makhui kapaina.

Written by K. Shangyileng

Please follow and like us:
error

Enjoy this blog? Please spread the word :)