Philā Kongyaolā (Part I)

Philā Kongyaolā (Part I)

Ngathi raina mi khani ākhamāng machangtāpaila okthuilakha shok-kahai tuina.

Kānrei kachāng, thang zimikha, Hunphunwoshi naongalāva khani āshi khanai lui Shiyāngli mathalui zangsai.  Khararvali Shakreilā hoi.  Kateovali Kongyaolā hoi. Chinaonini samyāng tunga, ningshāt khaluiseohai.  Phila Kongyaolā maipān shoklāka, chihorchophai.  Philā wungnao shimkhur kada shimli kala luili singkhāng khavai khikha mavātmana — tinphā & hāpha, zeikhai ngahā; khāmshui, zeipa zeithing; ngakhum khumva khumshong; lāngtan, nāmpho, shung, pangshung, tansop, luk, horsai, khuirui, ngakai luk, kaishon, shikhang, khorshung, khānthā; sopkai, soplāng, pengkai hkt. leisera.  Lui changtā kazatlila Philāva khani ngachān sāri shaksai.  Chinaoniwui jhāra jhāsan peida lei.  Chibing chiya — huishon nareng, khom masim, nākhui, hār, kazao, zaogui, zaokor hkt. hina.  Kongsāngna kongsāng yasho hai; khaying yingkong hantek-han thai, kongsāngna khaireophei kahung thai, chāmtheila āvāna Iāngmeida lepshop, kashai, mafahā āman kasaka serra.  Thangthangwui kashak kazā, rashak shirei khavāt matheithangmeila okthuikai.

Achon Shakreilāli yangkha chonsharshar haili.  Matha luili kapamla pamrup majila, khikhakha malaikahaithāda ning kashaklāk eina thei. Mangākha shokshungkahai eina shārai-a.  Zimik chiwui shākharai ngathānthangwui mathāmana.  Achon Shakreilv agatuivali lumtir eina rashak shirei khuimiya.  Phila wungnao chānhānla tengkuishap khaya.  Tengkuikada tengkuilala ning tāphupkahai matheimana.  Mararakli chongshashar kapeiung kapeivā sai.  Zei mareitungli okkathui atamm saingayailāk eina mapamkhuipaithu-aili.  Shāraichang haoda zangkapam chiya wuk puiwuda ji-aili, ningrupsupsup maipān shoklāk eina pama.  Hunakha ning ngaruikhui pamda khalei thārān mi ākhawui khangahān ākhon kashuirak shai.

Mayara:  Achon khani, matha lui sāralei?

Shakreilā:  (Malung tatunglāk eina chihuirānrān yangvālaga) Ah… ! Mhayu, matha lui sāli.  Kha, na kali vāni to?

Mayara:  Ai … tā … Naramli sei homshida phākashangnei (matuimamānda Kongyaolawui eina mikyan makhareithuilākla).  Naramli sei kahom kaphā makathei to?

Phila Kongyaolāwui phaphor, zakmai apān khamathā theilaga mikyan khayapkha khayapki kachi zingkum ākha zangki kachi thāhao.  Kongyaola khayeklap vaishisā pama.  Achon Shakrei ning ot sāphokuwa.  Ngalā ngayan kazatkā jiakha kachāramnaola maning, ākhamāng kha khangateiwui luiyamli yaokazat ngarokhokahai otna.  Sei kahomnaokā jikha luili seihom phāzatralā?  Chili lāngda seihom phākasang atamla kathāknāra.  Raikā jikha khi raisārikha mashaksā.  Kachi kathā yāron khanā chāng!  Ning kazajirhaowa.  Mikyan eina matheikhararmada manglānava theiping kahaithai.  Manglā rimarāda leira.  Yangkazakakha mayara zakmai chāpchāp nāpnāpwui zakmai mathāmana.  Hānpai tuimāng matuimāngmada khak chihā khayā kai.

Shakrei:  Seivabingli ngathingyang sije kaphāla phākapsākaranuyu.  Shanao sāhaokada ini chinaonina makatheimada.

Kongyao:  Iramliya seishang tārākha leikaji nida kaikhava seihom phākhavai ningrākphok hairara, shimli ungahān yanglu.

Mayara:  Mha…vā, shim shok-kashung eina mayarnaoli ngathingkhuiwura.  Kha achon, nashiva seihom makaphā malā?

Kongyao:  Kaphāla phāranu.  Ishāchon inina…

Shakrei:  Phāsālala akhama luiradung vaphānao lapaiya.

Mayara:  Ara zingkum luiyao karankha machiluimana.  Seihom ngathingphok-urarada kazat kasāna.

Mathalui kuishakchangli pamnganaonaolaga ani chinaoni phāshak-ura kachieina ‘I hunnakha vāngashuifakei!’ da thuihaoa.

Shakrei:  (Mayara nganathuihai khaleo saimeikha eina, ‘I … yā … Kongyaophi, kachiwui sei kahomnaora khala! Raiki kachi thāli.  I ngachāng kachatna, oushu … !

Kongyao:  Achon, rai sije chithāda āmang mazatkaranu.  Kazei nidala masinglāklavā …?

Shakrei:  Amma chong! Sei kahomnao maphākhuimada zatphāphā kachila kha-ngasā marano.

Kongyao:  Zimikla pawura, iniwui kashak kazā hiya, achon, ashāt hili ngarānhaokei?

Shakrei:  Aitao … ! Kongyaophi, ining shakshak hailākli, mayara che kachi ramwui yāronni khanā chāng?

Kongyao:  Ishāchon manangaili. Manangai khawui yaronnaoda leira. Ini apa arao makathei ngaraichālaga.  Ina khangachonpā matheimila mayarali khanong sāpamda.

Shakrei:  Kongyaolonga, hāngkha mananganao haili.  Mi chi tui kachang mahānglākla thuihailaga kathāda ning nganung shido!

Kachangmamakta raisāsā haowa.

Kongyaoli kashimenmen kakatomtomda khuithuihaowa. So…so chaplala, ngakaolala ngakaola makhuithuwa.  Athumwui ngachaili akhana achonvawui akui khuiphungli.  Malung kanglala shanao sāthuda khikha sākapai maleithuwa.  Ana nganurlala kali nganurvānā.  Huilala tālala Chingjui khuiung haowa. Chingjuiwona leishilāk eina lumtir eina nganao-a.  Chinala all kateokhala maringphā ngasakrarmana.  Ringphāsa jilala kathāda ringphasi, achonvawui kuiya makholi rārhaili.  Yāmhaosajilala, awungana hunnakhala mangapāklākmana.  Ngachir khanganam eina tangda khalāda mayona. Naolāk eina, yāmshokkhavai makhalei tungli haisikhuimamānhaoda awungawui pareiva sāhaowa.  Awungana Kongyaolāli kayākha leishikhala jilaga pilala pamlala anishon āni thaiya; lui changtāvālala āni, lumshilaolila āni.  Hangapamthanga pareivalila pamra ngasaka.  Gahara ngasāhaokada Kongyaolāla leishipapamhaowa.  Khaleilaga nao mayarnao ākha samphanga.  Nao chili Asinii hoi.  Avava changtāthui haikha ayivana khuipampam chiya.

Chingjuiwo eina Philā Kongyaolāwui rasali kalā shilāk eina āneevana arihāvali khangashangshihaowa.  Philāvana chiwuivang ning mateolākmana.  Aneevali āwui shangahān, chānhān, makailākla sai.  Atam kachā samphangda ngasotnao khamashit khamanoli-chānsam nganaokha, themlāk eina, Chingjui eina Hunphun ngaruikhavai shongfa ngathing kazakhaiya.  Philāvawui ācham āram kha-ung, chānhān, lāhān kathemwuivāng khongnai naobingnala ali ngahanngailāka.

Kongnainaosanwui ngachaili ali ngahānkhangai kaikhana āneevawui kasā khavā chi mayangrarthuda kathei kashā chi horzakta kahāngla zanga.  ‘Nani pareigahar lui vāhaikha, naneevana, Asiniili phunglaga laa sāmāmānda tarungli naokui kok kok shira’ da hāngmiya.  Tui zaikora chi nganākhuilaga wuklungli kasaikha phārihaiya.  Āneevali shāngkhamā tui ākhala āwui khamor eina mashokmana.  Aneevalila thangkhanida `nge’ machilākmana Gaharalila khituikha makasotmana.  Thang zimikha ashiwui ungrada ngalang chinghaowa.  Yārui rāki chihaoda kashak kazā mathālāk eina ngarānna.  Kasāthei katup kazakzak hailaga phārihaiya.  Lui vaoki kachieina zātla, sāla, khangatatei shaksāsangmiser hailaga kasāthei katup mahosangmithuwa.  Luili zangpamlaga shāngshei kachieina han hangrānwuda gaharana han hangkhavai kasoi.  Philāva han shokhangkhavai pheikār khani kathum zatshoklaga kashuishar eina : –

Kongyao:  lye! Tao…ui, chamkhamarāna! Ara phāzārānki chiuralaga hanli sangkhavai kasāthei katupa malaikhokhaida makhuiphungla zatli … O!

Awunga:  Ash…sh…! Chithā haolā?  da khisāluinā, ina ungkhuiura vā.

Kongyao:  Iyāng … ngakei! I ngachāng kachatna.  Achāva nawui thāla mayārnaonada nana ungkhuiura.  Kha, haikhavai pam na matheimara.  0! Achonthang eina katuplaga, katheitheina, khangkhayeiphāphā paishinada ina phāritit kahainada.  Aremali atam zangkhavaina, nathum mazamara, I ungkhui uga.

Awunga:  Da thākha, Kongyao, ini ungsikā?  Chi maphāmei maralā?

Kongyao:  Apai taornanavā, chinao chili mi khanini mazatwua.  Phā huivai mathoya Ina ran sāda ungkhuilaga yongtārak tāhainaoa.

Chithāda hānghaiphunglaga teitāsisi eina shimshong samtārak unghaowa.  Shongzāla thākkhailāka.  Lui khavānaona kapeikashangle shongshan pamngaret khamarān chikānchamda yuuupda nganathui chamkahai chi thei.

Awunga:  (Hāngshokkahai matheila) Kongyaolonga mikumo khamalai ngachāna … yu.  Kathao-ida chiyākha malung tātungda zatra doh!  Pheipāng ngapoteku karanuyu!

Ngalānao:  Anushii mhu, āki? (Leishiya chong āmei?)

Awunga:  Apapaou! Ādor simei, (Ahvaou! Ot sāosa).

Lui khavānao katonga:  Hā o … ā … o (da manahao-a).

Kongyaolā kharālāk eina kayāng ngashān khaunga kachachangda aneevana nao chi phunglaga, naona so…so chapkha

Aneeva:

0, raralo, rārālo

0, Inao maning kaso

Nava kakho karava.

da sālaga naokui chi tarungli kok sāda vāshir, kok sāda vāshirda _leisai.  Ning makhaleiva Phila Kongyaolāna chukmajalaga kashuirak ungkākha maphāmara, āneeva khayeknāhaorada ngahuisharshar eina ‘ha .. ha .. ha’ da khaiyengla pangda makhālaga ungkai.

Aneeva:  Irihā, na ungrārā?  Ajava mathāklāk mali!

Ariha:  lyā ānee, ning khamazingva kada khamalaina ungrāli hi.  Asinii he, ayiva malung maringlāk marali.  Hithāda chapshonsida khipāna khuimingaira .. .doh! Eh …eh … machapmerlāk mall, shivaithali. Anee ina hunnakha seihā sāmiga…nah.

Aneeva:  (Vaishisā teitālaplap eina nao ngarānmida) Amma … neih, chapkhamerna malungla sipsākhailāka.  Irihāla machotlāk marali khiva khivāungna.

Arihā:  Vaishātkhava …nada.  ānee, kasāthei katup malaiphunghaida chi ungkhuishida ngasam kha-ungna.

Aneeva:  (Akhayāngyāng eina ārihāvawui eina katharān kānthuihaosi khalada, chāmatui eina ngasoda, kasāthei katup tānglenli kapeo kaseokhui laga) A…vou! ākachanga kada, hiva hiwui eina machotlākla ngasamungli.  Ngasāmkhuida na nao yangulo.  Ina khuivāmihainao .. eih.

Arihā:  Ah …a! nana mavāuwa, anee.  Nali nao Nina malung khareonapai shinida hunnakha seihā sakhami nichida, ina khuivāra veih! Nara nani hamphālāk eina pamlu nuyu.  Chotlala ina chotkhangayi nada mavaolo jo!

Aneeva:  Irihāvali, chotchirchir ngasamunglaga, āchāni kajang n’da, akhana malat kapop zatshon kachanguwa.  Ara, kasaikha pamkhuilo, I vao …kei!  Asinii shāvāli ina hānghainaoa. (mangashāngluila phonda zathaowa).

Rihāna hunnakha chākasam chi saosao raorao ngahān ngarokta ningai shikhangarok tuimāng matuingaroka.  Thāmāngmada otsaka kachichāwui ningkachāng chi ungshungkhavai sai.  Aneevala Asinii re’kharek kasā chi arihāvana ungtheipakkahai eina khayā khamarārā eina thākta ngahei thuipaikhavai kasāthei katup chi yonphunglaga lui vākahaina.  Arihāvala hangkharekmada, kachangkhata aneeva shimwui eina nganakha thuipaikhavai āna āwor shirei kahaina.  Aneeva thuihaikhareoda Awungashi makholi kālaga achonvā Shakreilāwui akui kākhuiya.  Nao phung, achonvāwui akui chi kachon eina ngapheo, āni chinaoniwui ngachān sāri phunglaga ngasamyanga.  Ritnāra chihaoda nao haitāyang khashi, ngachān sāri haitayang khashida ngarukyanga.  Akha sāyanglala, akha sāyanglala, achonvawui akui-a mahortalākmana.  Naomeikapta ngachān sāri chi nothāhailaga samphaphā samta rakshang haowa.

Chingjuiwo luili pamlala pamrup machithuwa.  Awui vānga Philāva Kongyao makhalei pam chile pamkhongli kashāt kazang thāhaowa.  Chiwui tungli avana kasāthei katup khuikharā eina na faphei mei kachui thāda kapamshongla mavāthu, phākazāshongla mavāthuwa.  Phazākhui ngashida shim unghaowa.  Shimli ungda Kongyaoli phāpinghaowa.  Makholi yangkā kha achonva Shakreilāwui akuila maleimana.  Chieina hengsāda āram yāron khalalei hokhui, favā thānphunglaga Hunphun shangkhavaivāk ngahomshanguwa.  Phila Kongyaolā shi vanaoni kong kānmahungda leilakha atungshong kongrā thuilak eina longtārā kaji kong khon shai, khanukshong Chingjuipāshina ngahomrārā kaji kala Chingjuiwona pareiva Kongyaoli ngakaorarangkahai shāda malung tātunglāk eina kānkai.  Kānkācham Chingjuiwoshi āram leihāvākwui kongpheili rānganingchama, kongrala sāshilāk eina rei tāchamhaowa.  Phila wungnao rasa kasālila, khangapāklila, zinghām zingrot zanga.  Kongphei lākkharipta nganing ngashida kongra reikhama.

Chingjuiwo:  (āpāng yaplaga panglāk eina vaoda) Oh … h … h…, Kongyaophi! Khisāthuda hithāhao khalei?  Hanunglo … vā!

Kongyao:  (Naophei naopāng khareikā chitheilaga) O chinei, āra masāluipai marakho, ina maning makho.  Vanaonini āvakhararwui ākui phungphunglaga Hunphun shanghaowa.  Chingjuiwo malatunggaireo āram latunghaowa.

 

Written by C. Chiphang, Retd. Headmaster

From A Journal, The Legacy

Please follow and like us:
error0

Leave a Reply