Zingrot (Types of Rain)

An excerpt from ‘KAZING ROMI KHAVAI PROHOLI NGAKAOLU

Kazing hithada rosai.

i. NGAKONGKHEI (Nov-Dec): Mãhãpei khani kathumthang Ngakongkhei hoda zingmashim sai. Zingmashim hili kazing marlãk eina roi (Z Zingthan). Zingmashim hili seinao kachãngabing makuinãhaoda thiya.

ii. HORAM KASHIP (Jan-Feb): Luiradungli theimaja paimaja tãkhavai, mashao khavai, lingsang khavai kazing roya, horãm shipa. Shirui kaphung Shongreili horãm shipakha kharãknao ringphãi, Shongrãli horãm shipakha vahongnao ringphãyada ãmachut sãsai.

iii. RAKHOK SHINON (April last week- May first week): Thingnã mayouda mayar ngalãna April 24li Yarra shakphoka. Yarrapei Chihuilui vãsang khavai Rakhok Shinon sãda kazing khokti eina heikatã thãda romiya. Rakhok Shinonli mathen kahaiya lui saikora saokhuiya. Zingrot hili kongra thuiphoka (kongli tara pangda khalong).

iv. KHAIWONRAPHUI (May): Lui saosang kahai thili kazing hãma. Kazing hãmnãhaoda lui thengser kahai lei. Kala zinghãmna khãiwonrãla thihaoda “Khuiwonrãphui” kahona.

v. LUISAO LUISHOMWUI ZINGROT (May last week- June): Akãnglui saikora vãsang khavai Akhavãna zingrotra machatlãkla ngashunla, ngayãla rotãmiya. Muiyã ngakhuipit ngathorthãk sei shimen, okãi ngava, lãkashong tin ngava, shop-phung, nao pãngthãnglaga ngaheireida luili pizata. Lumlaophup vãnaokhon, harkhon, mikhon, seikhon ngawunrop khongda ot mangã zangngaheiya. Shanaona ngathorthãk vã, yinreida kachupchãmchãm shimli unga. Kazingna soso ro, tarana phongshilongrãda tankui kakai kasã, ralãr sãkazatna mamikpi-phãmana.

vi. ROSHON ROTHAI: June 16 hi kazing roshon rothaini chida ngakhum nãmpho phunglaga seiot kakhui, lui kashom ngaheirei mangachirphã, mangashuiphãmana. Kumkhawui heithei manaopaishinada June kachãngli ngaheikhuiya.

vii. TUNGRO TUNGHAM (July): Luisaopeiya Kazing hi tungro tunghãm haowa. Kaphungkhali kazingro, kaphungkhali kazing hãmhaowa. Chiwuivang tungro tungham kahona. Tungro tunghãm kahai thãrãn mã shomsanglala mapangluimana.

viii. UISIR YASIR (August-September) Zingrot hi uishong einala, yãshong einala rorãhaoda uisir yãsir kahona. Kazing ronãhaoda Zur Lãli hithãda sai, “khikazingda, o roshonkhala? O Yãngyirlã kazingnita, zingchã machata.” Kazing roshon kaji wuivang ngakharra okta kongrã kachida tara pãmpãm longa. Ara kazing rolala ngakharra kaho mangavãthura.

ix. Sirsãrem: Sirsã ãwon khawon thãrãn ngashun kathumthang kala ngayã kathumthang zingchã machatlãkla roi. Zingrot hili Sirsãrem hoi.

x. Maharrem: Sirsãremwui thili mahar ãwon khawon eina Maharrem sãda ngayã matithang, ngashun matithang zingrot mangasãmlãkla roi. iii. Kongseo kongreo: Sirsãrem eina Maharremli kazingna nemnem ro, kaphungna menmen ngasui tãda lui shokzãrlãka. Kala makhuipit, nganamshirut eina kongna kungkung longlaga luili nãmkhaishokta lui unser kahai lei. Hikathã ãtamli kapharã naoli Luiun, shanaoli Luiunlã hoi.

xi. UNSHIMUI Mãthei haoyãngli kazing ngashumshãra. Kazing ngashumakha ,”Kasã Akhavã yangmilo”da suihaiya. Kha mina makhãm kharar leihaoda unshimei ungungchiya (thei tãya) lei.

xii. ZINGMASHIM (October): Mãhãt ãtamli zingmashim ngavãya. Zingmashimli mã shimli phungsangpama.

Kachithei: Atungli hãngda khalei zingrot ãming hi kaikhawui vanga hãngkhanganao thãhaipai, kaikhawui vanga matakkhakhaipaiya. Matheithuda kachungkhana bhãpla matãmara.

KHIWUI VANG ZINGCHA MACHATLA KAZING ROSHONHAO?
i. Ukhrul hi Tara ãpungna.: Tara hili shok, hili zangkhavai pamna. Angako kachida uraok lei. Khorchop kachungkha leisai. Suilãngli kala Kashung kayãngli ngayila leisãiji.
ii. Ukhrul hili kong matina kuinama : Eden yamguiwui eina longkashoka kong mati Pishon, Gihon, Tigris kala Euphrates (Hao 2.11-14) thãda ãtungshong Kasomkong, Langdang kong longshanga kala ãzingshong Seipai kong eina Paheikong longtãda kashak kazã phungrãmiya.
iii. Ngahongna kuinama: Zingtunshong Phungdhar ngahong, Pharung majum kala zingshoshong Khuirã ngahong, Hongã ngahong kala Kashong ngahongna shantri sãmida kazing rotãngasaka. Chikaphungtungli muiyã rãngashinghaiakha kazing makharo maleimana, khanong khamachut thai. Ara muiyã rãngashinglala kazing maromana.
ARA KHISADA KAZING MAKHARO?
i. Ngahong sãshimmãn kahai wuivangna: Ngahong khaleiya Amazonli, Sikkimli kazing mangasãmla roda lei. Ngahong Khamayona Tangkhulna ngahongli maleishithuda zingrotra ãram unghaira. Holala mashãthura. Maleikashiwui ãthei “okthuishihaira.”
ii. Rakhong kacha kahaiwui vang: Rakhongli mayangmeira shim sãda, shongfa sãda kacha kahai kala maikã horphãphã kahaiwui vang Rapung Ukhrul town hi siwuk ngasãki jihaira.
iii. Varewui Shiyan Chikãn Shãrkhara (sãkhai) kahaiwui vang: Varena maningkachãng mãng kasãwui vang Kazing khamong shunghaowa (I Wung 17.1-3, James 5.17). Aja thotnala imawui kameoli (sina lupã lan, pangshap, khamathang, khamaripwui kameo) khorumthui kahai wuivang kazing makharona majisi?
NGATANGKHUILUI KHAVAI
i. Ningkhangatei: Kazing romi khavai seihã kasã ãtam rãhaira. Vareshi masãranglakhala Zingkãng khamui sãsai (S Kanrei:Ringphatyan). Varewui kaphaning ngachei khavai seihã masãla, ithumwui kaphaning ngachei khavai seihã sãsa. Ithumwui ningkachãng masãla Varewui ningkachãng sãakha Ana Kadhara Ramsom semmiluira.
ii. Ngahong Phãkhari: Awunga, Hanga wungnaona thãnda meiyan khayang, mei makasa. Ram kachivawui Ngahong leikhangasak, phãkhari.
iii. Mi kachiva hi thingrong Khamayona khangasã (keeper of tree): Thingrongli khanganao, reisang khangasak. Shongfapheili, rakhongpheili, kayãngli thingrong lingkasang.
iv. Tara kazip kasang (Water harvesting).
Marup sãlaga kala MGNREGS eina tara kazip khavai semkasang
TUIKUP
Marãn Zechariahna hãnga, “Kazing romi khavai Proholi polu. Zingrotwui muiyã ngakhuikhame, miwui vang kazing rokhame, luili ãthei ãrai kharkhame Proholi polu” (Zech 10.1). Kazing makharowui gong (kãntã) shaoda lei. Ishi Tangkhulwui vang kashaona. Shãlo, mashãlo?

Written by Rev. Somi Kasomwoshi

Please follow and like us:
error0